ഇൽമിൽ ബറകത് ലഭിക്കുവാൻ…

Standard

IMG_8774_f1

ഗ്രന്ഥകർത്താവ് പറയുന്നു, ഇൽമിൻ്റെ ബറകത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണ് അതിനെ അതിൻ്റെ വക്താവിലേക്കു ചേർത്ത് പറയുക എന്നുള്ളത്”.

(ഇമാം ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബർ(رحمه الله)-ൻ്റെ ‘ജാമിഅ ബയാൻ അൽ-ഇൽമ്’, ഇമാം നവവി(رحمه الله)യുടെ ‘ബുസ്താനുൽ ആരിഫീൻ’)

ഇതൊരു മഹത്തായ പ്രസ്താവനയാണ്.

‘ബറകത്’ എന്നാൽ നന്മയുടെ ആധിക്യവും അതിൻ്റെ നിലനിൽപ്പും നിരന്തരതയുമാണ്. ഇൽമിൻ്റെ ബറകത് അഥവാ അറിവ് ബറകത്തുള്ളതായി തീരുവാൻ ചില കാര്യകാരണങ്ങൾ ഉള്ളതായി അഹ്ലുൽ ഇൽമ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

1) അല്ലാഹുവിനോടുള്ള യഥാർത്ഥമായ ഭയം – സലഫുകളിൽ പെട്ട ചിലർ പറയുമായിരുന്നു, അല്ലാഹുവിനെ ഒരുവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭയക്കുന്നുവെങ്കിൽ അത് തന്നെ അവന്നു മതിയാകുന്നൊരു അറിവാണ്.” യഹ്‌യ ഇബ്നു അബീ കഥീർ (رحمه الله) പറഞ്ഞു, ഒരു ആലിം എന്നാൽ അല്ലാഹുവിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭയക്കുന്നവനാകുന്നു.” [1] ആരെങ്കിലും അവരുടെ അറിവുകളിൽ ബറകത് നൽകപ്പെട്ടവരായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അവരിലെല്ലാം ഈയൊരു കാര്യം കാണാവുന്നതാണ്, ഇനിയവരുടെ അറിവ് കുറഞ്ഞ അളവിലുള്ളതെങ്കിലും.

2) ഇൽമിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രവൃത്തി – ഇല്മിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രവൃത്തി നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ അല്ലാഹു ഒരുവൻ്റെ ഇൽമിൽ ബറകത് നൽകുന്നു. അതിനാലാണ് അലി (رضي الله عنه)-വും, സലഫുകളിൽ പെട്ട മറ്റു ചിലരും പറഞ്ഞിരുന്നത്,

العلم يهتف بالعمل فإن أجابه وإلا ارتحل

“ഇൽമ് അമലിനോട് നിലവിളിക്കുന്നു, ഉത്തരം ലഭിക്കാത്ത പക്ഷം അത് വിട്ട് പോകുന്നതാണ്.”[2] അതിനാൽ ഇൽമിൻ്റെ ബറകത് പ്രവർത്തിയിലാണ്. പ്രവർത്തിയില്ലാത്ത പക്ഷം ഇൽമു നഷ്ടപ്പെടുന്നതാണ്.

3) ഒരുവന് നല്കപ്പെട്ടതിൽ അവൻ പിശുക്കു കാണിക്കാതിരിക്കുക – അതവന് ഇൽമിൽ ബറകത് ലഭിക്കുവാൻ കാരണമായേക്കാം. ഇബ്‌നുൽ മുബാറക് (رحمه الله) പറഞ്ഞു, ആരാണോ ഹദീഥിനെ തൊട്ട് പിശുക്ക് കാണിക്കുന്നത് അവൻ മൂന്ന് കാര്യങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനാൽ പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതാണ്. ഒന്നുകിൽ അവൻ മരണപെട്ട് അവൻ്റെ ഇൽമു നഷ്ടപ്പെടുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ അവൻ മറക്കപ്പെടുത്തിയതിനാൽ മറന്നു പോകുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ദുൻയാവിനാൽ പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ട് അതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു പോകുകയോ ചെയ്യുന്നതാണ്.”[3] അതിനാൽ നിനക്ക് നിൻ്റെ ഇൽമിൽ ബറകത് ലഭിക്കുവാനായി, നീ അത് ചിലവഴിക്കുക, അല്ലാഹുവത് അവൻ്റെ മേന്മയേറിയ ഔദാര്യത്തിൽ നിന്നും നിനക്ക് വർദ്ധിപ്പിച്ചു നൽകുന്നതാണ്.

ഇമാമുൽ ആൽബീരി (رحمه الله) പറഞ്ഞു,

يزيد بكثرة الإنفاق منه * * * وينقص إن به كفا شددتا

സമൃദ്ധമായി നൽകുന്നതിലൂടതധികരിക്കയും

കൈമടക്കിയൊതുക്കിയാൽ ക്ഷയിച്ചിടുകയും

അങ്ങിനെ ഇൽമിനെ സ്വന്തം കൈകളിൽ പിടിച്ചു വെച്ചാൽ അത് കുറയുകയോ നഷ്ടപ്പെടുക തന്നെയോ ചെയ്തേക്കാം. അതിനാൽ തീർച്ചയായുമത് സന്മനസ്സോടെ ഉദാരമായി ചിലവിടുകയോ കൈമാറുകയോ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

4) അഹ്ലുൽ ഇൽമിനോടുള്ള വിനയം – ഒരു വ്യക്തി അവന്നു അവൻ്റെ അറിവിൽ ബറകത് ലഭിക്കുന്ന വരേയ്ക്കും. ഇമാം അഹ്മദ് (رحمه الله) പറഞ്ഞു, നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നവർക്കു മുന്നിൽ വിനയം പാലിക്കുവാനായി ഞങ്ങൾ കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.”[4] മഖ്‌ലദ് ഇബ്നു ഹുസയ്ൻ (رحمه الله) പറയുമായിരുന്നു, നാം ഏറെ ഹദീഥുകൾ എന്നതിനേക്കാളും ഏറെ വിനയത്തിന്നു ആവശ്യമുള്ളവരാകുന്നു”[5]. – അത്തരത്തിൽ അഹ്ലുൽ ഇല്മിന് നേരെയുള്ള തങ്ങളുടെ വിനയത്താലും സദ്സ്വഭാവത്താലും ഹൃദ്യമായ സംസർഗ്ഗത്താലും, ഇൽമിലും അവർ പഠിച്ചതിലും ബറകത് ലഭിച്ചതായ വ്യക്തികളെ നാം കണ്ടിട്ടുണ്ട്. അല്ലാഹു അവർക്കു ഗുണവും മേന്മയും അവരുടെ അറിവിൽ ബറകത്തും നൽകുന്നു. അത് പോലെ തന്നെ ഈ ഗുണങ്ങളുള്ളവരിലേക്ക് നീ നോക്കിയാൽ അവരെല്ലാംതന്നെ അവരുടെ പണ്ഡിതർക്കു മുന്നിൽ വിനയാന്വിതരും സദ്സ്വഭാവികളുമെന്നു നിനക്ക് കാണുവാൻ സാധിക്കും.

5) അത് പോലെ തന്നെയാണ് ഇവിടെ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള വിഷയവും. ഓരോ കാര്യങ്ങളും അത് പറഞ്ഞവരിലേക്കു ചേർത്ത് പറയുക എന്നുള്ളത്.

എന്ത് കൊണ്ടാണത്? അതിനും പല കാരണങ്ങളുണ്ട്.

1) നിനക്ക് നല്കപ്പെടാത്തതൊന്നു നിനക്കുണ്ടെന്നു തോന്നിപ്പിച്ചേക്കാം എന്ന് ഭയന്നുകൊണ്ട് – അതിനാൽ പണ്ഡിതരിലേക്കു ചേർത്ത് പറയുന്നതിലൂടെ അതിൽ നിനക്ക് രക്ഷ കൈവരുന്നതാണ്.

“قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏”‏المتشبع بما لم يعطَ كلابس ثوبي زور‏” 

നബി (صلى الله عليه و سلم) പറഞ്ഞു, “തനിക്ക് ലഭിക്കാത്തതൊന്നു തനിക്കുണ്ടെന്ന് ഭാവിക്കുന്നവൻ രണ്ട് വ്യാജവസ്ത്രങ്ങൾ അണിഞ്ഞവനെ പോലെയാണ്”[6]

2) അഹ്ലുൽ ഇൽമിൻ്റെ മൂല്യം തെളിയിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി – അവർ ശ്രേഷ്ഠരും നന്മയുള്ളവരും വിജ്ഞാനികളുമായതിനാൽ അവർക്കു വേണ്ടി “തറഹും” ചെയ്യുന്നതിന്(അവർക്കു റഹ്മത്തിനായി തേടുന്നതിന്) –  വലിയ അർത്ഥതലങ്ങളുള്ള ഒരു കാര്യമാണിത്. ഇപ്പോൾ നാം നമ്മുടെ ദർസുകളിൽ പഠിക്കുന്നതും മറ്റുമായ കാര്യങ്ങളിൽ അതിനൊരു ചിട്ടയുണ്ടെങ്കിലോ അല്ലാത്ത പക്ഷമോ, അതെല്ലാം തന്നെ മുന്നേ വന്നിട്ടുള്ള അഹ്ലുൽ ഇല്മിനാൽ ഉള്ളതാണ്. അതിനാൽ അല്ലാഹുവിന്റെ വിശാലമായ റഹ്മത് അവർക്കുമേൽ ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ. നാം എന്തെങ്കിലും പ്രയോജനം നേടിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതവരുടെ ഗുണപ്രദമായ അറിവ് അവർ നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചതിൽ നിന്നും അല്ലാഹുവിന്റെ ദീനിൽ അവർ നമുക്ക് ധാരണാശക്തി നേടി തന്നതിനാലുമാണ്.

أفادك إنسان بفائدة ***** من العلوم فلازم شكره أبدا

وقل فلان جزاه الله صالحة **** أفادنيها و دعك الكبر والحسدا

നിനക്കൊരു മനുഷ്യൻ അറിവിൽ ഗുണപ്രയോജനമേകിയാൽ

തീർച്ചയായും അവനെന്നും കൃതജ്ഞതയേകണം

അല്ലാഹു അവന്ന് നല്ലൊരു പ്രതിഫലമേകട്ടെയെന്നു ചൊല്ലുക

അതെനിക്ക് പ്രയോജനപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഗർവും അസൂയയും നീ കയ്യൊഴിയുക

അഹ്ലുൽ ഇൽമിൻ്റെ മൂല്യവും അവരുടെ ശ്രേഷ്ഠതകളും തിരിച്ചറിയുക. അവരുടെ വാക്കുകളിലേക്കും അവരിൽ നിന്നും ലഭിച്ച ഗുണങ്ങളിലേക്കും വിജ്ഞാനങ്ങളിലേക്കും ഗുണംകൊള്ളുന്നവനായി, നേർവഴി കാണിക്കപ്പെട്ടവനായി, സൂക്ഷ്മദർശിയായിക്കൊണ്ട് നീ മടങ്ങുക.

6) ഇല്മിൽ ബറകത് ലഭിക്കുവാനുള്ള കാരണങ്ങളിൽ മറ്റൊന്നാണ് – അഹ്ലുൽ ഇൽമ് ആയി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നവരുടെ അടുക്കൽ നിന്നും പഠിക്കുക.

ആരാണ് നിന്നെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് നീ അന്വേഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ഒരു പക്ഷെ നിനക്കതിൽ ബറകത് ലഭിക്കുകയില്ല. എന്നാൽ നീ നോക്കിയാൽ ദുനിയാവിൻ്റെ വിഭവങ്ങളിലും, സ്വന്തം സുഖസൗകര്യങ്ങളിലും, രാഷ്ട്രീയ കക്ഷിത്വങ്ങളിലും മറ്റും മുഴുകിയവരല്ലാത്ത ദീനിൽ ജാഗ്രതയുള്ളവരായ, റബ്ബാനികളായ പണ്ഡിതരെ നിനക്ക് കാണുവാൻ സാധിക്കും. ഫിത്നകളുടെയും, വിപ്ലവങ്ങളുടെയും, സമരങ്ങളുടെയും, പോരിൻ്റെയും കലാപങ്ങളുടെയും, കൊലപാതകങ്ങളുടെയും മറ്റും ആളുകളല്ലാത്തവർ. അതിനാൽ ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും അകന്ന് നിന്ന് കൊണ്ട് നിന്നെ പഠിപ്പിക്കുന്നവരെ നീ തിരഞ്ഞു കണ്ടെത്തുക. ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ അടിമുടി മുങ്ങി നിൽക്കുന്നവരുടെയടുക്കലിൽ നിന്നും നിനക്ക് ഇല്മിൽ ബറകത് ലഭിക്കുകയില്ലെന്നു മാത്രമല്ല, കലാപങ്ങൾക്കും, ഫിത്നകൾക്കും, പ്രശ്നങ്ങൾക്കും വേണ്ടി പൊരുതി കക്ഷിത്വ ചിന്താഗതിക്ക് മേൽ ജീവിതമർപ്പിച്ചു അതിന്മേൽ മരണപ്പെടുന്നവനായി തീരും. അവർ പറയും മഹത്തായൊരു അറിവാണിതെന്നു. അതിനാൽ നീ ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിലേക്ക് തിരിയാത്ത റബ്ബാനികളായ പണ്ഡിതരെ അന്വേഷിച്ചറിഞ്ഞു കണ്ടെത്തുക. അല്ലാഹുവിൻ്റെ അനുവാദത്താൽ നിനക്ക് നിൻ്റെ ഇല്മിൽ ബറകത് ലഭിച്ചേക്കാം. ഈ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയല്ലാതെ വിദ്യാർത്ഥികളാർക്കും തന്നെ ബറകത് ലഭിചിട്ടില്ല. അല്ലാത്ത പക്ഷം ഇൽമ് ഉടഞ്ഞൊടുങ്ങി, ഉരുകി, ശോഭ കെട്ടു പോകുന്നതാണ്.

ഇൽമിൽ ബറകത് ലഭിക്കുവാനുള്ള ഈ കാര്യകാരണങ്ങൾ വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ ഒരു മുസ്ലിം, പ്രത്യേകിച്ചും ഒരു വിദ്യാർത്ഥി, അല്ലാഹു അവന് നൽകിയതിൽ, ഇനിയത് വളരെ കുറച്ചു തന്നെയെങ്കിലും, ബറകത് ചൊരിയുന്നതിനായി ഇവ സൂക്ഷിച്ചു പാലിക്കേണ്ടതാണ്.

ഇനി ഈയൊരു വചനം വന്നിട്ടുള്ളത് ഇമാം ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബർറിന്റെ “ജാമിഅ ബയാനുൽ ഇൽമ്” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലാണ്. ഇൽമിനെയും അതിൻ്റെ  ശ്രേഷ്ഠതകളെയും, മര്യാദകളെയും കുറിച്ച് നിനക്ക് വിശദീകരിച്ചു തരുന്ന ഈ വിഷയസംബന്ധിയായ വന്നിട്ടുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച ഗ്രന്ഥമാണിത്. അതിനാൽ നിനക്ക് ഇല്മിൻ്റെ മൂല്യത്തെ കുറിച്ചും അതിൻ്റെ  ശ്രേഷ്ഠതകളെയും, മര്യാദകളെയും കുറിച്ചും പഠിക്കുവാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ ഈ ഗ്രന്ഥം നോക്കുക.

രണ്ടാമത്, അല്ലാമാ അൽ-നവവി(رحمه الله)യുടെ – സുഹ്ദിനെയും, ഹൃദയത്തെ നൈര്മല്യപ്പെടുത്തുന്ന വിഷയ സംബന്ധിയായ ആയത്തുകളും, ഹദീഥുകളും, പണ്ഡിത വചനങ്ങളും, പദ്യശകലങ്ങളും മറ്റും ഭംഗിയായി ക്രോഡീകരിച്ചിരിക്കുന്ന “ബുസ്താനുൽ ആരിഫീൻ” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് ഇത് വന്നിട്ടുള്ളത്.

ഷെയ്ഖ് ബക്കർ അബു സെയ്ദിൻ്റെ(رحمه الله) “ലത്വാഇഫുൽ കലിം ഫിൽ ഇൽമ്” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന് ഷെയ്ഖ് അബ്ദുൽ ബാസിത് അൽ-റൈദി (حفظه الله) നൽകിയ വിശദീകരണത്തിൽ നിന്നും.

[1] ഇബ്നുൽ മുൻധിർ, “അൽ-ദുർറുൽ മൻധൂർ”-ഇൽ അൽ-സുയൂഥ്വി എന്നിവർ ഉദ്ധരിച്ചത്

[2] ഖത്തീബ് അൽ ബാഗ്ദാദിയുടെ “അൽ-ജാമി’അ”-യിലും മറ്റും

[3] അബു ഹാതിം അൽ-ബുസ്‌തിയുടെ )റൗദത്തുൽ ഉഖലാഅ വ നുസ്ഹത്തുൽ ഫുദലാഅ, 31)

[4] (താരീഖ് ബഗ്ദാദ്, 195)

[5] (മുഹദ്ദിഥുൽ ഫാസിൽ ബൈന അൽ-റാവീ വൽ വാഈ, 559)

[6] (മുത്തഫഖുൻ അലയ്ഹി, അസ്മാ (رضي الله عنها) ഉദ്ധരിച്ചത്.)

Advertisements

ഒരു സുഹുഫിയിൽ നിന്നോ മുസ്ഹഫിയിൽ നിന്നോ നീ ഇൽമ് എടുക്കരുത്

Standard

ഗ്രന്ഥകർത്താവ് പറഞ്ഞു: സഅദ് ഇബ്നു അബ്ദില്ല അൽ-തന്നൂഖിയിൽ നിന്നും, “ഒരു സുഹുഫിയിൽ നിന്ന് ഇൽമോ ഒരു മുസ്ഹഫിയിൽ നിന്ന് ഖുർആനോ നീ എടുക്കരുത് (പഠിക്കരുത്)”

لاَ تَأخُذُ العِلمَ مِن صُحُفِي ولاَ القُرآنَ مِن مُصحَفِي

(ഇമാം ദാറുഖുത്നിയുടെ തസ്ഹീഫുൽ മുഹദ്ദിസീൻ” 1/7, മുഹമ്മദ് ഇബ്നു മുഹമ്മദ് അൽസബീദിയുടെ ഇത്ഹാഫ് സാദത്തുൽ മുത്തഖീൻ” 1/67, അബു അഹ്മദ് അൽഹസൻ ഇബ്നു അബ്ദില്ലാഹ് അൽഅസ്കരിയുടെ ശർഹ് മാ യഖഉ ഫീഹി അൽതസ്ഹീഫ്” 10, ഹാഫിദ് ഇബ്ൻ അബ്ദിൽ ബർറിന്റെ തംഹീദ്”)

അതായത്, ഖുർആൻ, ഒരു ഖാരിയിൽ നിന്നും പഠിച്ചെടുക്കാതെ, കേവലം മുസ്ഹഫിൽ നിന്നും ഓതി പഠിച്ചവനിൽ നിന്നോ, ഹദീഥ്, ഒരു ആലിമായ ഷെയ്ഖിൻ്റെ കൈകളിൽ നിന്നും അതിൽ സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടിയോടെ നേടാതെ, കേവലം ഏടുകളിൽ നിന്നും കരസ്ഥമാക്കിയവനിൽ നിന്നോ നീ എടുക്കരുത്.

ആദ്യമായി, ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഇബാറത്, ആരാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്? ഇവിടെ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത് അത് സഅദ് ഇബ്നു അബ്ദില്ല എന്നാണ്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സഈദ് ഇബ്നു അബ്ദിൽ അസീസ് അൽ-തന്നൂഖി, അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നുമാണ് മുകളിൽ കൊടുത്ത ശ്രോതസ്സുകളിൽ എല്ലാം അത് വന്നിട്ടുള്ളത്. ഇനി അബു മുഹമ്മദ് അൽ-ദിമഷ്ഖി എന്ന സഈദ് ഇബ്നു അബ്ദിൽ അസീസ്, ഹദീഥിൻ്റെ റിവായത്തിൽ വിശ്വാസ്യതയും സൂക്ഷ്മതയും ഉള്ള (ثقة إمام) ഒരു ഇമാം ആയിരുന്നു. “ശാമുകാരുടെ ഫഖീഹ്” എന്നദ്ദേഹം വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹം ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ശാമുകാരുടെ മുഫ്തിയും ആയിരുന്നു. ഇമാം അഹ്മദ് അദ്ദേഹത്തെ ഇമാം ഔസായിയോട് (ഇമാം ഔസായി അറിവിനാലും, മഹിമയാലും, കഴിവിനാലും അദ്ധേഹത്തിൻ്റെ സ്ഥാനത്തായിരിക്കെ തന്നെ) സമപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഹിജ്രി വര്ഷം 167-ഇൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു.

ഇനി ഈ ഇബാറത്തിൻ്റെ കാര്യത്തിൽ, “സുഹുഫി” എന്നത് സുഹുഫ് (ഏടുകൾ)-ലേക്ക് ചേർത്തുകൊണ്ട് പറയുന്നതാണ്. “സഹഫി” എന്നും പറയപ്പെടും. അതായത് ഇൽമ് ഏടുകളിൽ നിന്നും കരസ്ഥമാക്കിയവൻ. അവൻ ഇതൊരു അധ്യാപകനിൽ നിന്നും പഠിച്ചെടുത്തതല്ല. ഫിഖ്ഹ്, ഹദീഥ്,അറബി ഭാഷ, അനന്തരാവകാശ നിയമങ്ങൾ, മുസ്ത്വലഹ് (ഹദീഥ് സാങ്കേതിക പദാവലി), തഫ്സീർ എന്നിവയിലേക്കും മറ്റു പഠനശാഖകളിലേക്കുമെല്ലാം അവനൊരു അധ്യാപകനില്ലാതെയാണ് കടന്ന് ചെന്നിട്ടുള്ളത്. ഒരു അധ്യാപകനെ കൂടാതെ അതെല്ലാം അവൻ തനിയെ വായിക്കുകയായിരുന്നു. അതിൽ നിന്നും മുന്നോട്ടു പോകുന്നതുവരേക്കും അടിസ്ഥാനങ്ങളൊന്നും തന്നെ അവൻ എടുത്തിരുന്നില്ല.

അത് പോലെ ‘മുസ്ഹഫി’ എന്നുള്ളത് മുസ്ഹഫിലേക്ക് ചേർത്തു പറയുന്നതാണ്. ഒരു ഖാരിയിൽ നിന്നോ, ആലിമിൽ നിന്നോ, ശൈഖിൽ നിന്നോ ഓതി പഠിക്കാതെ വെറും മുസ്ഹഫിൽ നോക്കി പഠിച്ചവനിൽ നിന്നും നീ പഠിക്കരുത്. കുഴപ്പത്തിലേക്കും, അബദ്ധത്തിലേക്കും, തെറ്റിലേക്കും നീ വീണേക്കാം എന്നതിനാലാണിത്.

സലഫുകളുടെയടുത്തു ഇക്കാര്യം ആക്ഷേപകരമായ ഒന്നായിരുന്നു. ഏതു വരെക്കെന്നാൽ ചിലർ ഈ വിഷയം ഉലമാക്കളുടെയടുത്തു ഇജ്മാഅ-ഇൻ്റെ മേഘലയിലുള്ളതെന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇല്മിൻ്റെ ആളുകളിൽ നിന്നും ശൈഖുമാരിൽ നിന്നുമാണ് ഇല്മു കരസ്ഥമാക്കേണ്ടത്. ഇതാണ് ആദരണീയരായ സലഫുകൾ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നതായ മാർഗ്ഗം. ഇസ്ലാമിൻ്റെ ആദ്യകാലത്തു സഹാബത് നബി(صلى الله عليه و سلم)-യിൽ നിന്നുമാണ് ഇല്മെടുത്തിരുന്നത്. നബി(صلى الله عليه و سلم)-യിൽ നിന്നും അറിവ് നേടിയതല്ലാത്ത ഒരു വിഷയത്തെ കുറിച്ച് അവർ സംസാരിക്കുമായിരുന്നില്ല. അതിനു ശേഷം താബിഈങ്ങൾ സഹാബത്തിൽ നിന്നും അങ്ങിനെയങ്ങിനെ ഈ മാർഗ്ഗത്തിലാണ് ഈ കാലഘട്ടം വരെക്കും ഇൽമ് പകർന്നു പോന്നിരുന്നത്. .

ഇക്കാര്യത്തിൽ പറയപ്പെട്ടിരുന്നു,

مَن لم يُشَافِهْ عالِمًا بأصُولِهِ …… فيَقِينُه في الْمُشكِلاتِ ظُنُونُ

“ആലിമിൻ്റെ നാക്കിൽ നിന്നും അടിസ്ഥാനങ്ങൾ കേൾക്കാത്തവന്
വൈഷമ്യങ്ങളിൽ അനുമാനങ്ങളാകുന്നു അവന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം”

അവൻ്റെയടുക്കൽ ദൃഢനിശ്ചയമെന്നാൽ അനുമാനങ്ങളാണ്, അനുമാനങ്ങളാകട്ടെ ദൃഢനിശ്ചയവും. അതിനാൽ തന്നെ ഉചിതമായത് അവന് അനുചിതവും അനുചിതം ഉചിതവുമാണ്.

يَظُنُّ الْغُمْرَ أَنَّ الْكُتْبَ تَهْدِي …… أَخَا فَهْمٍ لإدراكِ الْعُلُومِ
وَمَا يَدْرِي الْجَهُولُ بأنَّ فِيْها …… غوامضَ حَيَّرَتْ عَقْل الْفَهِيْمِ
إذَا رُمْتَ الْعُلْومَ بِغَيْرِ شَيْخٍ ……….. ضَلَلْتَ عَنِ الْصِّراطِ الْمُسْتَقِيْمِ
وَتَلْتَبِسُ الأمورُ عَلَيْكَ حَتَّى …….. تَكونَ أَضَّلَ مِنْ تُوْمَا الْحَكِيْمِ

 

അത് പോലെ തന്നെ പറയപ്പെടുമായിരുന്നു,

مَن دَخَلَ في العِلْمِ وَحْدَه ، خَرَجَ وَحْدَه

“ഇൽമിലേക്കു ഏകനായി പ്രവേശിക്കുന്നവൻ ഏകനായി തന്നെ പുറത്തു പോകുന്നതാണ്.”

അതിൻ്റെയർത്ഥം, അവനൊരു അധ്യാപകനെയോ ശൈഖിനെയോ കൂടാതെ ഏകനായാണ് പ്രവേശിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ഇൽമോ പ്രയോജനമോ കൂടാതെ ഏകനായ് തന്നെയാണ് പുറത്തു വരുന്നതും എന്നാണ്.

എന്ത് കൊണ്ടാണ് ഒരു മുഅല്ലിമിൻ്റെ കൈകളാൽ അറിവഭ്യസിക്കാതെ, ഒരു ഫഖീഹിൻ്റെ കൈകളാൽ വിഷയങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കാതെ, ഇത്തരത്തിൽ പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നും മാത്രമായി ഇൽമ് എടുത്തിട്ടുള്ള ഒരാളിൽ നിന്നും പഠിക്കുവാനോ അറിവ് അഭ്യസിക്കുവാനോ സാധ്യമല്ലാത്തത്?

അതിന് പല കാര്യകാരണങ്ങളുമുണ്ട്.

1) ഒരു വിദ്യാർത്ഥി അധ്യാപകനിൽ നിന്നുമല്ലാതെ അറിവ് തേടുന്ന പക്ഷം അവനെ ഇല്മു നേടുന്നതിൽ നിന്നും തടസപ്പെടുത്തിയേക്കാവുന്ന ചില കാര്യങ്ങൾ ഈ പുസ്തകങ്ങളിലോ ഏടുകളിലോ ഉണ്ടായിരിക്കും. അതിൻ്റെ ഉദാഹരണം, ചില പുസ്തകങ്ങളിൽ വന്നുപോയിട്ടുണ്ടാകാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ, അവനതിനെ കുറിച്ച് അറിവില്ലാത്തതിനാൽ അതെടുത്തു വായിക്കുന്നു, ഒരു പക്ഷെ, വിദ്യാസമ്പന്നനെന്ന് കരുതുന്ന ജനങ്ങൾക്കിടയിലേക്ക് അതിട്ട് കൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനൊരുദാഹരണമാണ്, ” إن قوم سفر ” എന്ന ഹദീഥും കൊണ്ട് വന്നൊരാൾ. തെറ്റിദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് “സഫ്ർ” എന്നത് “സുഫർ” എന്നാണയാൾ വായിച്ചത്. “സുഫർ” എന്നാൽ സുഫ്റയുടെ (ഭക്ഷണത്തിനായുള്ള വിരിപ്പ്) ബഹുവചനമാണ്. എന്നാൽ “സഫ്ർ” എന്നതാകട്ടെ യാത്രക്കാരുടെ സംഘം എന്നതിന്റെ “മസ്വ്‌ദർ’ ആണ്. അവനടുക്കലുള്ള അറിവ് വെളിപ്പെടുത്താനാണവൻ ഉദ്ദേശിച്ചത് എന്നാൽ അതിലൂടെ ദോഷവും സങ്കീർണതകളും വർധിക്കുകയാണുണ്ടായത്.

2) അത് പോലെ തന്നെ “ഇ’അറാബ്” സംബന്ധമായ പാടവക്കുറവ് – “ഇ’അറാബ്” വ്യാകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഉദാഹരണം,

أَنَّ اللّهَ بَرِيءٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ

എന്ന അയത്തിൽ, ‘റസൂലുഹു’ എന്നതിന് പകരം ‘റസൂലിഹി’ എന്ന് വായിച്ചാൽ, അല്ലാഹുവും അത് പോലെ അവന്റെ ദൂതനും മുശ്രിക്കുകളിൽ നിന്നും ബറാഅത് എന്നുള്ളിടത്തു നിന്ന് അല്ലാഹു മുശ്രിക്കുകളിൽ നിന്നും അത് പോലെ അവന്റെ ദൂതനിലും നിന്നും ബറാഅത് എന്നായി തീരും അത്. വലിയ അബദ്ധമാണത്!!!

അത് പോലെ,

إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاء

എന്ന ആയത്തിൽ ‘അല്ലാഹ’ എന്നുള്ളിടത്തു ‘അല്ലാഹു’ എന്ന് വായിച്ചാൽ, ഉലമാക്കൾ അല്ലാഹുവിനെ ഭയപ്പെടുന്നു എന്ന് വേണ്ടിടത്തു അല്ലാഹു ഉലമാക്കളെ ഭയപ്പെടുന്നു എന്നായി തീർന്നാൽ വലിയ അബദ്ധമാണത്!!!
അങ്ങിനെ അഹ്ലുൽ ഇല്മിൽ നിന്നല്ലാതെ പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് അവൻ ഇല്മെടുത്തിട്ടുള്ളത് എങ്കിൽ ഇത്തരം അബദ്ധങ്ങൾ അവനു വന്നേക്കാം.

3) അത് പോലെ തന്നെ, വായിക്കപ്പെടേണ്ടതല്ലാത്തവ എഴുതുകയും എഴുതപ്പെടേണ്ടതല്ലാത്തവ വായിക്കുകയും. ഇത് സംഭവിക്കുന്നതാണ്. ഒരു പക്ഷെ, ‘ഞാൻ ഇന്ന നിലയിലുള്ള പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു, അതിൽ ഞാൻ ഏറെ പാഠങ്ങൾ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്’ എന്ന് പറയുന്നൊരു വ്യക്തിയെ നീ കണ്ടേക്കാം, എന്നാൽ എഴുത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ അവൻ്റെ എഴുത്തിൽ അക്ഷരതെറ്റുകൾ കാണാൻ നിനക്ക് സാധിക്കും. ‘ഹംസ’ എവിടെയാണ് വരേണ്ടതെന്ന് അവനറിയില്ല. ‘അലിഫി’-ൻ്റെ തലക്കലാണോ, അതോ ‘വാവി’-ൻ്റെയോ, അതോ ‘യാ’-ൻ്റെയോ അതോ താഴെയോ, അതെങ്ങിനെ വായിക്കും…ഇത് സംഭവിക്കുന്നതാണ്. അതിൻ്റെ കാരണമോ, അവനതൊരു ആലിമിൻ്റെ കൈകളാൽ പഠിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ്.

4) അത് പോലെ തന്നെ അവന് ആ ഗ്രന്ഥകർത്താവിൻ്റെ മദ്ഹബിനെ കുറിച്ചറിയണമെന്നില്ല. അല്ലെങ്കിൽ അയാളുടെ മാർഗ്ഗം എന്താണ് എന്നറിയണമെന്നില്ല. ഇനിയദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിൻ്റെ കിതാബിൻ്റെയും റസൂലിൻ്റെ (صلى الله عليه و سلم) സുന്നത്തിൻ്റെയും, സ്വഹാബത്തും താബിഈങ്ങളും അവരുടെ മാർഗ്ഗം പിൻപറ്റിയ സലഫുസ്വാലിഹീങ്ങളുടെയും, ആ മാർഗ്ഗം സ്വീകരിച്ച ഇമാമീങ്ങളുടെയും മാർഗ്ഗത്തിലുള്ളവൻ തന്നെയോ? അതോ അവനെ ഏതെങ്കിലും വിദൂര താഴ്‌വരകളിലേക്ക് കൊണ്ടെത്തിച്ചേക്കാവുന്ന മറ്റേതെങ്കിലും മാർഗ്ഗത്തിലുള്ളവനോ? ആരാണ് നിനക്കതറിയിച്ചു തരിക? അതിനാൽ അത് നിനക്കറിയിച്ചു തരുന്ന ഒരു ശൈഖില്ലാതെ നിനക്ക് സാധിക്കുകയില്ല.

5) അത് പോലെ തന്നെ ചില പുസ്തകങ്ങളുടെ കോപ്പികളിൽ വന്നേക്കാവുന്ന പിശകുകൾ. ഇന്ന പുസ്തകമെടുത്തു എഴുതുവാൻ അവനോടു പറയപ്പെട്ടേക്കാം, അവനതിലുള്ളത് (അത് പോലെ തന്നെ) എഴുതുന്നു, അത് അവൻ്റെ പിഴവിന് മുകളിൽ പിഴവായി ഭവിക്കുന്നു. കാരണം അവൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നത് മനസ്സിലാക്കി അവനു വിവരിച്ചു കൊടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. “ഇങ്ങനെയല്ല, ഇത് തെറ്റാണ്, ഒരു പക്ഷെ ഇത് അച്ചടിപ്പിശകായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പക്ഷെ മറ്റെന്തെങ്കിലും…” അങ്ങിനെ അവനെ അറിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത്തരത്തിൽ ചിലർക്ക് സംഭവിച്ചതാണ് “അതിസാരത്തിനുള്ള പ്രതിവിധി”-യെക്കുറിച്ചു വന്നത്. അതിൽ “حبة السوداء” (കരിഞ്ജീരകം) എന്നതിന് പകരം “حية السوداء” (കറുത്ത പാമ്പ്) എന്ന് അച്ചടി പിശക് വന്നു!! അറിവില്ലാത്തവൻ എന്തായിരിക്കും ചെയ്തിരിക്കുക?!!!

6) അഹ്ലുൽ ഇല്മിൻ്റെയടുത്തു നിന്ന് നേരിട്ട് എടുക്കണം എന്നതിന് അത് പോലെ തന്നെ മറ്റൊരു കാരണമാണ്, അവർ നിൻ്റെ മാർഗ്ഗം ഹ്രസ്വമാക്കി തരുന്നതായ് നിനക്ക് കാണാം എന്നുള്ളത്. ഒരു പക്ഷെ നീ വളരെക്കാലമെടുത്താൽ പോലും നിനക്ക് കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുമായിരുന്നില്ലാത്ത ഫാഇദകളിലേക്കു അവർ നിനക്ക് വഴി ചുരുക്കി തരുന്നതാണ്. അങ്ങിനെ നീ അവരുടെ കൈകളിൽ നിന്നും നേരിട്ട് ഇല്മെടുക്കുമ്പോൾ നിൻ്റെ മാർഗ്ഗം ഹ്രസ്വമാകുന്നതും നിനക്ക് ക്ഷീണം നേരിടാതെ, എളുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഫാഇദകൾ കണ്ടെത്തുവാൻ സാധിക്കുന്നതുമാണ്.

7) അത് പോലെ തന്നെ നിൻ്റെ ധാരണാശക്തി ഗാഢമാകുന്നതും റസൂലും(صلى الله عليه و سلم), ശേഷം സ്വഹാബത്തും അവർക്കു ശേഷം വന്ന ഇമാമീങ്ങളും സഞ്ചരിച്ച നേരായ മാർഗ്ഗത്തിൽ കാര്യങ്ങൾ ബോധ്യമാകുന്നതുമാണ്.

8) അത് പോലെ തന്നെ അധ്യാപകനും വിദ്യാർത്ഥിക്കുമിടയിൽ ഒരു ബന്ധം സ്ഥാപിതമാകുന്നു. ഈയൊരു ബന്ധം വളരെയധികം ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്ക് പരിഹാരമായി തീരുന്നതാണ്. ഒരു പുസ്തകമെന്നല്ല, പല പുസ്തകങ്ങളെ, അല്ലെങ്കിൽ വിഷയങ്ങളെ, അല്ലെങ്കിൽ പഠനശാഖകളെത്തന്നെ സംബന്ധിക്കുന്ന വിഷയങ്ങൾ ചോദിക്കുവാൻ നിനക്ക് സാധിക്കും. അങ്ങിനെ ഈയൊരു മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പ്രയോജനം നേടുവാൻ അവനു സാധിക്കുന്നതാണ്.

(ഷെയ്ഖ് അബ്ദുൽ ബാസ്വിത് അൽ-റൈദി (حفظه الله) – യുടെ “ലതാഇഫുൽ കലിം ഫിൽ ഇൽമ്” എന്നതിൻറെ വിശദീകരണത്തിൽ നിന്നും)

*വായനക്കാരന് എളുപ്പത്തിനായി ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ സംഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് പോലെ ആവർത്തനങ്ങളും മറ്റും ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

 

 

 

അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയവനിൽ നിന്നും ഫലപ്രാപ്തി മുടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു

Standard

Pillars

“من ترك الأصول، مُنع الوصول”

ഗ്രന്ഥകർത്താവ് പറയുന്നു, “അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയവനിൽ നിന്നും ഫലപ്രാപ്തി മുടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു”.

(ഇത് മുഹമ്മദ് ഇബ്നു മുഹമ്മദ് അൽ-സബീദിയുടെ “ഇത്ഹാഫ് സാദത്തുൽ മുത്തഖീൻ”-ഇൽ വന്നതായ് ഷെയ്ഖ് ബക്കർ അബു സയ്ദ് തൻ്റെ “ലത്താഇഫുൽ കലിം ഫിൽ ഇൽമ്‌”-ഇൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.)

അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയവൻ ഒരിക്കലും അവൻ്റെ ലക്ഷ്യത്തിലോ ഉദ്ദേശത്തിലോ ചെന്നെത്തുകയില്ലെന്ന് അഹ്ലുൽ ഇൽമ് താക്കീത് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഈയൊരു തത്വത്തിന് അർത്ഥമാനങ്ങളുണ്ട്.

ഒന്നാമതായി, ദീനിൻ്റെയും അഖീദയുടെയും വിഷയങ്ങളുടെ പരിപാലനം – എന്തിനെന്നാൽ ഒരു വ്യക്തിക്ക് തൻ്റെ മാർഗ്ഗത്തിൻ്റെ, നബി(صلى الله عليه و سلم)-യും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സ്വഹാബത്തും സഞ്ചരിച്ച ആ ഒരു മാർഗ്ഗത്തിൻ്റെ, ഫലം പ്രാപിക്കുവാനാണത്. അതിനാൽ അല്ലയോ ഇൽമു തേടുന്നവനെ, നീ അഖീദയെന്ന വിഷയത്തിന് പരമപ്രാധാന്യം നൽകുക! അത് പോലെ തന്നെ തൗഹീദിനും, എന്തെന്നാൽ അതൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ അടിസ്ഥാനവും, ദൃഢമായ അവലംബവുമാണ്. അതിനാൽ നിൻ്റെ ഇൽമിനായുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ നീ ആദ്യമായ് നോക്കേണ്ടത് ഈ കാര്യത്തിലേക്കാണ്. തൗഹീദും അല്ലാഹുവിൻ്റെ തൗഹീദിൻ്റെ വിവിധയിനങ്ങളായ, തൗഹീദ് അൽ-റുബൂബിയ്യ, തൗഹീദ് അൽ-ഉലൂഹിയ്യ, തൗഹീദുൽ അസ്മാ-വസ്സിഫാത് എന്നിവയും പഠിക്കുക.

ഇബ്നു അബ്ബാസിൽ (رضي الله عنهما) നിന്നും ഉദ്ധരിച്ചതായ, രണ്ട് സഹീഹുകളിലും വന്നിട്ടുള്ളو ഒരു ഹദീഥിൽ നബി(صلى الله عليه و سلم), മുആദ് ഇബ്നു ജബലിനെ (رضي الله عنه) യമനിലേക്ക് ജനങ്ങളെ ദീൻ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനും, അല്ലാഹുവിന്റെ ദീനിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നതിനും, അവർക്കിടയിൽ വിധിതീർപ്പാക്കുന്നതിനുമായി, അയച്ചതായ് കാണാം. എന്താണ് അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞിരിന്നുത്? “നീ അവരെ ആദ്യമായ് ക്ഷണിക്കുന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ തൗഹീദ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിലേക്കാകട്ടെ”

അങ്ങിനെ ആദ്യമേ തൗഹീദ് കൊണ്ടാണ് തുടങ്ങിയിട്ടുള്ളത്. അടിസ്ഥാനങ്ങളുടെയെല്ലാം അടിസ്ഥാനം അല്ലാഹു (عز و جل)-ൻ്റെ തൗഹീദാണ്. അപ്പോൾ ഈയൊരു അടിസ്ഥാനം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ പിന്നെ എന്തിന്മേലാണ് നിർമ്മിക്കുക? അടിത്തറ കേടുപാടുകൾ ഉള്ളതെങ്കിൽ അവൻ എന്തിന്മേലാണ് നിർമ്മിക്കുക? അങ്ങിനെ ഒരിക്കലും അവൻ്റെ ലക്ഷ്യത്തിലോ ഉദ്ദേശത്തിലോ, അതായത് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ, ചെന്നെത്തുവാൻ അവനു സാധിക്കുകയില്ല. എന്തെന്നാൽ അടിസ്ഥാനം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. അവൻ അത് സ്ഥാപിക്കുകയോ, അതിനനുസരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. അതിനാൽ തൗഹീദും അഖീദയും കൊണ്ട് തുടങ്ങുക, അത് ശരിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, അതിൽ ജാഗ്രതയുള്ളവനായിക്കൊണ്ട്, അത് പഠിക്കുന്നവനായിക്കൊണ്ട്, അതിനനുസരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്നവനായിക്കൊണ്ട്, എന്നാൽ മാത്രമേ നിൻ്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽ ചെന്നെത്തുവാൻ നിനക്ക് സാധിക്കുകയുള്ളു. അല്ലാഹുവിൻ്റെ തൗഹീദ് സ്ഥാപിക്കലാണ് ഏറ്റവും മികച്ച നന്മ.

രണ്ടാമതായി, ഈ തത്വത്തിൻ്റെ അർത്ഥം, ഓരോ പഠനശാഖയിലും, അതിലെ വലിയ വിഷയങ്ങൾ കൊണ്ടല്ലാതെ, അതിൻ്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ കൊണ്ട് തുടങ്ങുക എന്നതാണ്.

ഉദാഹരണത്തിന് തഫ്സീറിന്റെ പഠനത്തിൽ അതിൽ സംക്ഷിപ്തമായൊരു പുസ്തകമെടുക്കുക, അത് പോലെ ഫിഖ്ഹിന്റെ പഠനത്തിൽ അതിൽ അടിസ്ഥാനപരമായൊന്ന്, അത് പോലെ ഹദീഥിലും, ഭാഷയിലും, അങ്ങിനെയങ്ങിനെ. അറിവിലും, ജ്ഞാനത്തിലും നിന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ചെന്നെത്തുവാനായി ഈയൊരു അടിത്തറമേൽ നിർമിക്കുക. ഇനി ഈ മാർഗ്ഗത്തിലല്ലാതെ ഇൽമു പടുത്തുയുർത്തുവാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ അവൻ്റെ നിർമ്മിതിയെ തകർക്കുകയും, നിലംപരിശാക്കുകയുമാണ് ചെയ്യുക. എന്തെന്നാൽ അവൻ അടിസ്ഥാനത്തിൻമേലല്ല ഉള്ളത്. ഇല്മു തേടാനുദ്ദേശിക്കുന്നവർ അതിൽ പ്രാധാന്യത്തിന് അനുസരിച്ചാണ് എടുക്കേണ്ടതെന്ന് അഹ്ലുൽ ഇൽമ് വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിന് ശേഷം വരാനുള്ളതായ അതിലും വലിയ വിഷയങ്ങളെ നേരിടുന്നതിനായി അവർ ആ അടിസ്ഥാനങ്ങളിൽ ആദ്യം പാടവം നേടേണ്ടതുണ്ട്.

എന്താണ് ഇത് കൊണ്ടുള്ള പ്രയോജനം?

– അവൻ തേടുന്ന ഇൽമ് ദൃഢീകരിക്കുക – ഈയൊരു അടിസ്ഥാനത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ള അവൻ്റെ പഠനത്തിലൂടെ അത് അവൻ്റെ മനസ്സിൽ ആഴ്ന്നിറങ്ങുകയും, സ്ഥിരത പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

– അവൻ പഠനത്തിൽ നിരന്തരത നേടുന്നു – പഠനത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾ കൂടാതെ തുടരുന്നവനായി തീരുന്നു. എന്നാൽ ഈ മാർഗ്ഗത്തിലല്ലാത്തവന് പഠിക്കുവാനും മനസ്സിലാക്കുവാനും മനഃപാഠമാക്കുവാനും കഴിയാതെ വരികയും പഠനത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളും ഇറുക്കവും വളരുകയും, തുടർന്ന് അവൻ പഠനം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്തിനാണ് അടിസ്ഥാനങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുകയും അതിൽ പാടവം നേടണം എന്നും പറയുന്നത്?

മറ്റൊരു ഗുണം സമ്പാദിക്കുന്നതിനാണത്. അതെന്തെന്നാൽ, ഇതിന് ശേഷം വരാനിരിക്കുന്ന വലിയ വിഷയങ്ങളിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ ശേഷമുള്ള കിതാബ്, അല്ലെങ്കിൽ അതിനും മേലെയുള്ള ശ്രോതസ്സുകൾ, അവ എളുപ്പമായി തീരുന്നു എന്നതാണത്.

അതിനാൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ സൂചനകൾക്കനുസരിച്ചു അടിസ്ഥാനവൽക്കരിച്ചു ഇൽമ് നേടുവാൻ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുക.

അവലംബം: ഷെയ്ഖ് അബ്ദുൽബാസിത് അൽ-റൈദി(حفظه الله)-യുടെ “ലത്താഇഫുൽ കലിം ഫിൽ ഇൽമ്‌” വിശദീകരണത്തിൽ നിന്നും. ആവർത്തനങ്ങളും മറ്റും ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഓഡിയോ ഈ ലിങ്കിൽ ലഭ്യമാണ്.

ഹുബ്ബ്‌, ഖൗഫ്, റജാ’അ

Standard

f8b5b4a658f6ce8aadade239a011dcf7--rainbow-colors-giovanni

(ഹുബ്ബ്‌/മുഹബ്ബത്ത്: അല്ലാഹുവിനെ ഒരു അടിമ അവന്റെ ഹൃദയത്താൽ പരിപൂർണ്ണവും സത്യസന്ധവുമായി മറ്റേതൊന്നിനേക്കാളും അധികം സ്നേഹിക്കുക. ഈ സത്യമായ സ്നേഹം അവനോടുള്ള അനുസരണം നിർബന്ധമാക്കും എന്ന പോലെ തന്നെ അവനോടുള്ള ആജ്‌ഞാനിഷേധങ്ങൾ വിരുദ്ധമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അല്ലാഹുവിനു പ്രിയപ്പെട്ടവർ അവനു പ്രിയപ്പെട്ടവരാകുന്നു എന്ന പോലെ  അല്ലാഹുവിന്റെ ശത്രുക്കളെ അവൻ വെറുക്കുകയും ചെയ്യൂന്നു.

ഖൗഫ്: അല്ലാഹുവിനോടുള്ള പരിപൂർണ്ണമായ ഭയത്താൽ അവന്റെ ആജ്ഞകൾ അനുസരിക്കുകയും അവൻ നിരോധിച്ചത് വെടിയുകയും ചെയ്യുക.

റജാ’അ: അള്ളാഹുവിന്റെ മികവേറിയ നന്മയിലും ഔദാര്യത്തിലുമുള്ള ശുഭ പ്രതീക്ഷ)*

ചില സലഫുകൾ പറയുമായിരുന്നു, “ആരൊരുവൻ ‘ഹുബ്ബി’നാൽ മാത്രം അല്ലാഹുവെ ഇബാദത്തു ചെയ്യുന്നുവോ, അവൻ ഒരു ‘സിൻദീഖ്’ ആകുന്നു. ഇനി ആരൊരുവൻ ‘ഖൗഫി’നാൽ മാത്രം അല്ലാഹുവെ ഇബാദത്തു ചെയ്യുന്നുവോ, അവൻ ഒരു ‘ഹറൂറി’ ആകുന്നു. ഇനി ആരൊരുവൻ ‘റജാ-അ’നാൽ മാത്രം അല്ലാഹുവെ ഇബാദത്തു ചെയ്യുന്നുവോ, അവൻ ഒരു ‘മുർജി’ഇ’ ആകുന്നു.” 

(അൽ-ഫതാവാ – 10/81, 11/390)

അഹ്ലുൽ-ഇല്മിൽ ഒന്നിലേറെ പണ്ഡിതരിൽ നിന്നും ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ് ഈ ഇബാറത്ത്. ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം ഇബ്നു തയ്മിയ്യയും മറ്റും പല സലഫുകളിൽ നിന്നും ഇത് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇബാദത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ജനങ്ങളിലുള്ള വിവിധ തരങ്ങളെ കുറിച്ചും അതിന്റെ സ്തംഭങ്ങളെ കുറിച്ചും ഒരു വിശദീകരണം ഇതിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

ഇബാദത്തിന്റെ സ്തംഭങ്ങൾ മൂന്നാണെന്നത് അറിയപ്പെട്ടതാണ്.

1) അല്ലാഹുവിനോടുള്ള പരിപൂർണ്ണമായ “മുഹബ്ബത്ത്”

2) അല്ലാഹുവിനോടുള്ള പരിപൂർണ്ണമായ “റജാ’അ”

3) അല്ലാഹുവിനോടുള്ള പരിപൂർണ്ണമായ “ഖൗഫ്”

അതിനാൽ നീ ഏതൊരു വിധത്തിലുള്ള ഒരു ഇബാദത്ത് ചെയ്യുകയാണെങ്കിലും, നിന്നോട് നീ എന്തിനു വേണ്ടി ഇത് ചെയ്യുന്നു എന്ന് ചോദിച്ചാൽ നിന്റെ മറുപടി, “അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിഫലങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിച്ചു കൊണ്ട്, അവന്റെ ശിക്ഷയെ ഭയന്ന് കൊണ്ട്, പരിശുദ്ധനായ അവനോടുള്ള മുഹബ്ബത് കൊണ്ട്” എന്നാകേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ ഏതൊരു വിധത്തിൽ അല്ലാഹുവിനെ ഇബാദത്ത് ചെയ്യുകയാണെങ്കിലും ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളും അതിൽ ഉണ്ടാകേണ്ടതുണ്ട്. ചില പണ്ഡിതർ ഈ മൂന്നു കാര്യങ്ങളെ ഒരു പക്ഷിയുടെ ശിരസ്സിനോടും അതിന്റെ രണ്ടു ചിറകുകളോടും ഉപമിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ ശിരസ്സ് ‘മുഹബ്ബത്താ’കുന്നു. അതിന്റെ ചിറകുകളാകട്ടെ ‘ഖൗഫും’ ‘റജാഅ’-യും. ഒരു പക്ഷിക്ക് നേരാംവിധം പറക്കുവാനായി ഈ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളും ഇല്ലാതെ സാധ്യമല്ല. അതിനു ശിരസ്സില്ലെങ്കിൽ അതെങ്ങിനെ പറക്കും? അതിന്റെ ഏതെങ്കിലും ഒരു ചിറക് നഷ്ടപ്പെടുകയോ അല്ലെങ്കിൽ അതിന് ക്ഷതമേൽക്കുകയോ ചെയ്താൽ അതെങ്ങിനെ പറക്കും? അതിനാൽ ഈ മൂന്നും, അതിൽ ഭിന്നത സംഭവിക്കാതെ, ഒന്നിച്ചു തന്നെ വേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ ജനങ്ങളിൽ ഒരു തരക്കാർ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് മാത്രം എടുക്കുന്നത് നാം കണ്ടാൽ അവർ യഥാർത്ഥ മാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നും വ്യതിചലിച്ചിരിക്കുന്നു, നേർമാർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗദർശനം അവർക്ക് ലഭിച്ചിട്ടില്ല തന്നെ.

ഒന്നാം വിഭാഗം 

ആരൊരുവൻ ‘ഹുബ്ബി’നാൽ മാത്രം അല്ലാഹുവെ ഇബാദത്തു ചെയ്യുന്നുവോ, അതായത് അവന് അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിഫലങ്ങളിലുള്ള പ്രതീക്ഷയോ അവന്റെ ശിക്ഷകളോടുള്ള ഭയമോ ഇല്ല, എന്നാൽ അല്ലാഹുവോടുള്ള മുഹബ്ബത്ത് മാത്രമാണുള്ളത് എങ്കിൽ ഇത് അവനിലുള്ള ‘സൻദഖ’-യുടെ അടയാളമാണ് എന്നാണ് അഹ്ലുൽ-ഇൽമ്‌ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. അങ്ങിനെയെങ്കിൽ കാര്യം അപകടകരമാണ്. എന്തെന്നാൽ ഒരുവൻ അല്ലാഹുവിനെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിഫലങ്ങളിൽ പ്രതീക്ഷയോ അവന്റെ ശിക്ഷകളിൽ ഭയമോ ഇല്ല എങ്കിൽ അവന്റെ സ്നേഹം വെറുമൊരു അവകാശവാദമാണ്. അതിൽ സത്യമില്ല.

യഹൂദർ അവർ അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രിയങ്കരർ എന്ന് അവകാശപ്പെടാറുണ്ടായിരുന്നു. അതവർക്ക് എന്തെങ്കിലും പ്രയോജനം ചെയ്തുവോ?

“യഹൂദരും ക്രിസ്ത്യാനികളും പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ അല്ലാഹുവിന്റെ മക്കളും അവന്ന്‌ പ്രിയപ്പെട്ടവരുമാകുന്നു എന്ന്‌.” (അൽ-മാ’ഇദ:18)

അങ്ങിനെ അവർ സർവലോകങ്ങളുടെയും റബ്ബായ ആല്ലാഹുവിന്റെ പ്രിയങ്കരർ എന്ന് സ്വയം അനുമാനിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ അല്ലാഹു അവരെ ഖണ്ഡിച്ചു കൊണ്ട് പറഞ്ഞു,

“(നബിയേ) പറയുക: പിന്നെ എന്തിനാണ്‌ നിങ്ങളുടെ കുറ്റങ്ങൾക്ക്‌ അല്ലാഹു നിങ്ങളെ ശിക്ഷിക്കുന്നത്‌? അങ്ങനെയല്ല; അവന്റെ സൃഷ്ടികളിൽ പെട്ട മനുഷ്യർ മാത്രമാകുന്നു നിങ്ങൾ.” (അൽ-മാ’ഇദ:18) 

അങ്ങിനെ അല്ലാഹു അവരുടെ വ്യാജമായ ആ സ്നേഹവാദം നിരാകരിക്കുകയാണുണ്ടായത്. അങ്ങിനെ ആരെങ്കിലും ഈ വിധം സ്നേഹം അവകാശപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അവരെ ഒരു ആയത്തിനാൽ അല്ലാഹു പരീക്ഷിക്കുന്നതാണ്. ചില പണ്ഡിതർ ഈ ആയത്തിനെ പരീക്ഷണത്തിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ പരീക്ഷയുടെ ആയത്ത് എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്.

“(നബിയേ) പറയുക: നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവെ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ എന്നെ നിങ്ങൾ പിൻപറ്റുക.” (ആൽ-ഇമ്രാൻ:31)  

അതായത്, അല്ലാഹുവിനെ സ്നേഹിക്കുന്നതായി അവകാശപ്പെടുന്നവരേ! നിങ്ങൾ അതിൽ സത്യസന്ധരെങ്കിൽ അവന്റെ ദൂതനെ നിങ്ങൾ പിൻപറ്റുക. മുഹമ്മദിനെ (صلى الله عليه و سلم) നിങ്ങൾ പിൻപറ്റുക. എങ്കിൽ നിങ്ങൾ സത്യസന്ധരായേക്കാം.

അതിനാലാണ് ഹുബ്ബിന്റെ ഈ വിഷയത്തിൽ ചിലർ അപകടകരമായ ചില വഴികളിൽ എത്തിച്ചേർന്നിട്ടുള്ളത്. അവർ ഇബാദത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതാവസ്ഥകളിൽ എത്തിയതായി വാദിക്കുന്നു. ഏതു വരെക്കെന്നാൽ, ചിലർ പറയുമായിരുന്നു

(സൂഫികൾക്കിടയിൽ പ്രചാരമുള്ള, എന്നാൽ ശരീയത്തിന്ന് വിരുദ്ധമായ അർത്ഥതലങ്ങളുള്ള, ഒരു കവിതയിലെ ചില വരികൾ ഷെയ്ഖ് ഉദ്ധരിച്ചു…)

അങ്ങിനെയവർ ഇബാദത്തുകൾ അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിഫലങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടോ അവന്റെ ശിക്ഷയെ ഭയന്ന് കൊണ്ടോ ആയിരുന്നില്ല സമീപിച്ചിരുന്നത്. അല്ലാഹുവിനോട് ആശയോടും പേടിയോടും കൂടി അവർ ദു’ആ ചെയ്തിരുന്നുമില്ല. ഈ പാത അൻബിയാക്കളുടെയോ മുർസലീങ്ങളുടെയോ, അവരുടെ മാർഗ്ഗം പിപിൻപറ്റിയ സ്വാലിഹീങ്ങളുടെയോ, പാതയല്ല.

“തീർച്ചയായും അവർ (പ്രവാചകന്മാർ) ഉത്തമകാര്യങ്ങൾക്ക്‌ ധൃതികാണിക്കുകയും, ആശിച്ച്‌ കൊണ്ടും, പേടിച്ചുകൊണ്ടും നമ്മോട്‌ പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരായിരുന്നു. അവർ നമ്മോട്‌ താഴ്മ കാണിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.” (അൽ-അൻബിയാ:90)

ഒരു ആബിദ്, അവൻ സഞ്ചരിക്കേണ്ടതായ യഥാർത്ഥ മാനം ഇതാണ്. എന്നാൽ ‘സൻദഖ’-യുടെ കാര്യമോ അപകടകരമാണ്. അതിന്റെയർത്ഥം നിഫാഖുൽ-അക്ബർ (വലിയ നിഫാഖ്) അല്ലെങ്കിൽ വിശ്വാസത്തിലെ കാപട്യം എന്നാണ്. പുറമെ ഇസ്‌ലാം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും എന്നാൽ അകത്ത് പ്രതാപശാലിയായ അല്ലാഹുവിലുള്ള അവിശ്വാസം മറച്ചുപിടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥ. ഏതൊരു ആബിദിനും അത്യാവശ്യമായി അല്ലാഹുവിനോടു വേണ്ട ഖൗഫും റജാ’അ-യും ഒഴിവാക്കുന്നതിലൂടെയാണിത്.

രണ്ടാം വിഭാഗം

ആരൊരുവൻ ‘ഖൗഫി’നാൽ മാത്രം അല്ലാഹുവെ ഇബാദത്തു ചെയ്യുന്നുവോ, താക്കീതുകളല്ലാതെ മറ്റൊന്നും അവനു സൂചിപ്പിക്കുവാനില്ല. ഈയൊരു വിഭാഗം ഖൗഫ് മാത്രമാണ് വഹിക്കുന്നത്. ആരെങ്കിലും ‘ഖൗഫി’നാൽ മാത്രം ഇബാദത്തു ചെയ്‌താൽ അവൻ അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള ആശ്വാസത്തിൽ നിന്നും അവന്റെ പരമമായ കാരുണ്യത്തിൽ നിന്നും നിരാശപ്പെടുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇത് ശരിയല്ല. ഇത് ഹറൂറികൾ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ ചെയ്തുപോന്നിരുന്നു. കൂഫയിലുള്ള ഹറൂറ എന്ന ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു അവർ. അവരാണ് ഖവാരിജുകൾ. താക്കീതിന്റെ ആയത്തുകളിലേക്കു മാത്രമായിരുന്നു അവർ നോക്കിയിരുന്നത്. വാഗ്‌ദാനങ്ങൾ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നില്ല. അങ്ങിനെ വാഗ്‌ദാനങ്ങൾ മാറ്റിവെച്ചു താക്കീതുകൾ മാത്രവുമായാണ് അവർ മുന്നോട്ടു പോയിരുന്നത്. എന്നാൽ ‘റജാഅ’ മാറ്റിവെച്ചു ‘ഖൗഫ്’ മാത്രം വഹിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു അവർ സ്വയം മുന്നേറിയിരുന്നത്. അതിനാൽ തന്നെ അവർ ഇബാദത്തിൽ നേർമാർഗം പ്രാപിച്ചില്ല.

മൂന്നാം വിഭാഗം

ഇനി മൂന്നാം വിഭാഗമാകട്ടെ, അവൻ അല്ലാഹുവിനെ ‘റജാഅ’-യാൽ മാത്രമാണ് ഇബാദത്തു ചെയ്യുന്നത്. ഓരോ തവണ പാപങ്ങളിൽ വന്നു വീഴും നേരവും ഇസ്‌തിഗ്‌ഫാർ ചെയ്യുവാനോ അതിൽ നിന്ന് തൗബ ചെയ്തു മടങ്ങുവാനോ അവൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല. അവൻ ഒരു തെറ്റുകാരനും, പാപിയും  ആയിരിക്കെത്തന്നെ സ്വയം താൻ ഇബാദത്തുകളിൽ തികഞ്ഞവനെന്നും ഏറ്റവും നേർമാർഗ്ഗത്തിലുള്ളവനെന്നും കരുതുന്നു. അവൻ വലിയതും ചെറിയതുമായ പാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്നുവെങ്കിലും അതിൽ നിന്നുമൊന്നും അവൻ അല്ലാഹുവിങ്കലേക്കു തൗബ ചെയ്തു മടങ്ങുന്നില്ല. അവൻ പറയുന്നു, “ഇതെന്റെ ദൗർബല്യമാണ്, പക്ഷെ അല്ലാഹു എല്ലാം പൊറുക്കുന്നവനും കാരുണ്യം വേണ്ടുവോളം നൽകുന്നവനുമല്ലോ”, അങ്ങിനെ അവൻ തൗബ ചെയ്യാതെ തുടരുന്നു.

അതിനാൽ തന്നെയാണ് ഒരു മു’അമിനായ അടിമ ഖൗഫും റജാ’അയും യോജിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് പോകുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം അഹ്ലുൽ ഇൽമ് അറിയിച്ചു തന്നിട്ടുള്ളത്. അവൻ ഒരു പാപം പ്രവർത്തിച്ചാലോ അല്ലെങ്കിൽ അതിലേക്കു അവൻ വീണുപോകും എന്ന് ഭയപ്പെട്ടാലോ ആ ഭയം അവനെ കീഴടക്കുന്നതാണ്. ഇനിയവൻ ആ പാപത്തിൽ വീണുപോയാൽ തന്നെയും അവനെ ഒരു ഭയം പിടികൂടും, എന്തിനെന്നാൽ പാപകൂമ്പാരങ്ങളുടെ ആ ചതുപ്പിൽ നിന്നും സ്വയം പുറത്തുകടക്കുന്നതിനു വേണ്ടി. ഇല്ലെങ്കിൽ ഒരു പക്ഷെ അവൻ അതിൽ ആഴ്ന്നു പോയേക്കാം.

“വല്ല നീചകൃത്യവും ചെയ്തുപോയാൽ, അഥവാ സ്വന്തത്തോട്‌ തന്നെ വല്ല ദ്രോഹവും ചെയ്തു പോയാൽ അല്ലാഹുവെ ഓർക്കുകയും തങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾക്ക് മാപ്പുതേടുകയും ചെയ്യുന്നവർക്കു വേണ്ടി. പാപങ്ങൾ പൊറുക്കുവാൻ അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാണുള്ളത്‌? ചെയ്തുപോയ ( ദുഷ്‌ ) പ്രവൃത്തിയിൽ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്‌ ഉറച്ചുനിൽക്കാത്തവരുമാകുന്നു അവർ.” (ആൽ-ഇമ്രാൻ:135)   

അവർ സ്വയം സൂക്ഷിക്കുകയും ഒരു ഭയം അവരിൽ ഉണരുകയും ചെയ്തിരുന്നു. പാപങ്ങളിൽ വീണു പോയാൽ പ്രതാപശാലിയായ അല്ലാഹുവിന്റെ ശിക്ഷയിൽ ആശങ്കയും അവരിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കലും ഭയമോ ആശങ്കയോ കൂടാതെ “ഞാൻ അല്ലാഹുവെ പ്രതീക്ഷയാൽ മാത്രം ഇബാദത്ത് ചെയ്തു കൊള്ളാം” എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നവരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തരാണിവർ. അങ്ങിനെയുള്ളവൻ, ഒരു പക്ഷെ, അല്ലാഹുവിന്റെ കോപത്തെ തൊട്ടും അവന്റെ ശിക്ഷകളെ തൊട്ടും ഭയമില്ല എന്ന കാരണത്താൽ, അല്ലാഹുവിന്റെ നിയമ പരിധികളും വിധി വിലക്കുകളും ലംഘിച്ചേക്കാം.

ഈയൊരു ഇബാറത്ത് വളരെ പ്രാധാന്യമേറിയതാണ്. തീർച്ചയായും ഒരു മുസ്ലിം ഇതിനെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കേണ്ടതും ഇബാദത്തിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ ഖൗഫും റജാ’അയും മുഹബ്ബത്തും ഒരുമിച്ചു ചേർത്ത് സഞ്ചരിക്കേണ്ടതുമാണ്.

(ഷെയ്ഖ് അബ്ദുൽ ബാസിത് ഇബ്നു സായദ്‌ അൽ-രൈദി(حفظه الله)-യുടെ “ശർഹ് ലത്വാ’ഇഫുൽ കലിം ഫിൽ ഇൽമ്” എന്ന ദർസിൽ നിന്നും)       

*ലേഖനത്തിന്റെ മുകളിൽ ബ്രാക്കറ്റിൽ ഹുബ്ബ്, ഖൗഫ്, റജാ’അ എന്നിവക്ക് കൊടുത്തിട്ടുള്ള ചെറു-വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ വിവർത്തകന്റെതാണ്.